Wołyń 1943 – Droga do Tragedii
Część II: Narodziny Nacjonalizmu
Pokój Ryski zakończył wojnę polsko-bolszewicką, ale nie zakończył wszystkich sporów.
Dla wielu Polaków rok 1921 oznaczał zwycięstwo i stabilizację młodego państwa. Dla wielu ukraińskich działaczy niepodległościowych był natomiast symbolem utraconej szansy.
Nie wszyscy byli gotowi pogodzić się z nową rzeczywistością.
Wśród byłych żołnierzy i oficerów Ukraińskiej Republiki Ludowej coraz częściej pojawiało się przekonanie, że walka o niepodległość została przegrana jedynie tymczasowo.
Jedną z najważniejszych postaci tego środowiska był Jewhen Konowalec.
Były oficer i dowódca wojskowy nie zamierzał porzucać marzeń o niepodległej Ukrainie. W 1920 roku współtworzył Ukraińską Organizację Wojskową (UWO), działającą głównie na terenach znajdujących się w granicach II Rzeczypospolitej.
Celem organizacji było podtrzymywanie idei niepodległości oraz przygotowywanie kadr do przyszłej walki.
Dla części jej członków działalność polityczna i parlamentarna wydawała się nieskuteczna. Coraz większą popularność zdobywało przekonanie, że odzyskanie państwa będzie możliwe jedynie poprzez działania konspiracyjne i akcje bezpośrednie.
Lata dwudzieste były okresem napięć nie tylko na ziemiach zamieszkanych przez Ukraińców.
W całej Europie rosły wpływy ruchów nacjonalistycznych. Włochy znalazły się pod rządami Benito Mussoliniego, a wiele państw zmagało się ze skutkami wojny, kryzysów gospodarczych i politycznej niestabilności.
W takiej atmosferze radykalne idee trafiały na podatny grunt.
Również część młodego pokolenia Ukraińców zaczęła odrzucać rozwiązania kompromisowe, uznając je za nieskuteczne.
W 1929 roku w Wiedniu powstała Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów – OUN.
Była to organizacja, która połączyła różne środowiska nacjonalistyczne działające wcześniej niezależnie od siebie.
Jej celem było stworzenie niepodległego państwa ukraińskiego.
Problem polegał na tym, że część działaczy uważała, iż cel ten usprawiedliwia użycie niemal wszystkich dostępnych środków.
OUN odrzucała demokrację parlamentarną jako drogę do realizacji swoich zamierzeń. W centrum stawiała dyscyplinę, lojalność wobec organizacji i podporządkowanie jednostki interesowi narodu.
Dla wielu młodych ludzi była to wizja prosta, jednoznaczna i atrakcyjna.
W latach trzydziestych napięcia pomiędzy państwem polskim a częścią środowisk ukraińskich zaczęły narastać.
Polskie władze prowadziły działania mające wzmacniać kontrolę nad regionami zamieszkanymi przez mniejszości narodowe. Jednym z najbardziej znanych wydarzeń była tzw. pacyfikacja Małopolski Wschodniej przeprowadzona w 1930 roku po serii aktów sabotażu i podpaleń.
Dla polskich władz była to operacja mająca przywrócić porządek.
Dla wielu Ukraińców stała się symbolem represji i argumentem wykorzystywanym przez środowiska radykalne.
Każda kolejna konfrontacja pogłębiała wzajemną nieufność.
W tym samym czasie w szeregach OUN rosło nowe pokolenie działaczy.
Byli to ludzie, którzy nie pamiętali już walk o niepodległość z lat 1918–1921. Znali je jedynie z opowieści starszych kolegów, rodzinnych wspomnień i organizacyjnej legendy.
Dorastali w świecie, w którym niepodległa Ukraina nie istniała.
Dla nich kompromis coraz częściej oznaczał porażkę.
Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli tego pokolenia był Stepan Bandera.
W latach trzydziestych stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych działaczy młodego skrzydła OUN.
Dla jednych był symbolem bezkompromisowej walki o niepodległość.
Dla innych przykładem niebezpiecznej radykalizacji ruchu nacjonalistycznego.
Już wtedy jego działalność budziła silne emocje.
Pod koniec lat trzydziestych Europa ponownie zmierzała ku wojnie.
Polacy i Ukraińcy żyjący obok siebie nie wiedzieli jeszcze, że nadchodzący konflikt całkowicie zmieni świat, który znali.
Granice państw, struktury władzy i codzienne życie milionów ludzi miały wkrótce zostać wywrócone do góry nogami.
A wraz z nimi miały powrócić wszystkie nierozwiązane spory, urazy i marzenia pozostawione po roku 1921.
W następnej części przeniesiemy się do lat 1939–1942 i zobaczymy, jak wybuch II wojny światowej stworzył warunki, które doprowadziły do tragedii na Wołyniu.
Odkrywaj z Nami
