Grunwald 1410

Wieczór był spokojny.

Ogień trzaskał leniwie, gdzieś w oddali pohukiwała sowa, a nad ogniskiem unosił się zapach drewna i dymu.

Leprechaun siedział na pniu i wpatrywał się w płomienie.

Smok Wawelski poprawił jedno z polan i usiadł wygodniej.

Leprechaun

– Powiedz mi jedną rzecz.

Smok

– To zwykle oznacza kłopoty.

– Kto był największym przegranym pod Grunwaldem?

– Konrad Mazowiecki.

– Ten od Krzyżaków?

– Ten od Krzyżaków.

– Ale przecież on nie żył od prawie dwustu lat.

– Właśnie dlatego odpowiedź jest ciekawa.

– Dobra. Zaczynamy od początku.

Polska. Średniowiecze. Co się dzieje?

– Bałagan.

– To bardzo szeroka definicja.

– A jednak trafna.

Po śmierci Bolesława Krzywoustego Polska została podzielona pomiędzy jego synów.

Miał to być sposób na uniknięcie walk o władzę.

– Pozwól zgadnąć.

Nie zadziałało.

– Nie.

– To niesamowite jak często w historii zdanie „to powinno zapobiec konfliktom” kończy się dokładnie odwrotnie.

– Historia bardzo lubi ironię.

Przez chwilę obaj patrzyli w ogień.

– Czyli Polska była podzielona?

– Na dzielnice.

Każdy książę miał własne ambicje, własne interesy i własne pomysły na to, kto powinien rządzić całością.

– Brzmi znajomo.

– Bo to nie jest wyjątkowa historia.

Europa była wtedy pełna podobnych sporów.

– Czyli nie było jednej silnej Polski?

– Była pamięć o Polsce.

Byli Piastowie.

Była wspólna kultura.

Ale państwo nie miało siły, jaką miało za Chrobrego czy Krzywoustego.

– I wtedy pojawiają się Prusowie?

– Tak.

– Zanim przejdziemy dalej…

Kim właściwie byli?

– Bałtyckim ludem zamieszkującym ziemie na północ od Mazowsza.

Nie byli Słowianami.

Nie byli Niemcami.

Nie byli też przodkami dzisiejszych Prusaków, których większość ludzi kojarzy z XIX wiekiem.

– Czyli to zupełnie inni Prusowie?

– Zupełnie inni.

Poganie.

Wojownicy.

Ludzie bardzo przywiązani do własnej niezależności.

– I mieli konflikt z Mazowszem?

– Regularny.

Najazdy, grabieże, porwania.

Dla mieszkańców pogranicza nie była to wielka historia.

To była codzienność.

– Czyli kiedy my dziś patrzymy na mapę, widzimy politykę.

A oni widzieli spalony dom sąsiada.

– Dokładnie.

I właśnie tutaj wchodzi Konrad Mazowiecki.

– Powiedzmy sobie szczerze.

W polskiej historii nie ma najlepszej opinii.

– Bo my znamy zakończenie tej historii.

– A on nie.

– Właśnie.

Konrad nie siedział przy ognisku siedemset lat później.

Nie wiedział nic o Grunwaldzie.

Nie wiedział nic o Malborku.

Nie wiedział nic o potędze Zakonu.

Widział tylko własne granice i własny problem.

– Czyli nie był głupi?

– Nie.

Był człowiekiem próbującym rozwiązać realny problem.

– To nie brzmi tak efektownie jak w szkolnych podręcznikach.

– Historia rzadko jest efektowna.

Najczęściej jest po prostu skomplikowana.

Ogień strzelił iskrami.

– No dobrze.

To skąd wzięli się Krzyżacy?

– Nie z Polski.

– To akurat wiem.

– Zakon powstał podczas wypraw krzyżowych w Ziemi Świętej.

Początkowo zajmował się pomocą pielgrzymom i chorym.

Potem stał się organizacją wojskową.

Jedną z najbardziej zdyscyplinowanych i skutecznych w Europie.

– Czyli średniowieczna wersja zawodowej armii?

– W pewnym uproszczeniu.

Mieli pieniądze.

Mieli kontakty.

Mieli poparcie papieży i cesarzy.

I co najważniejsze – mieli doświadczenie.

– A Konrad pomyślał:

„To są dokładnie ludzie, których potrzebuję”.

– Mniej więcej.

– I tu zaczyna się problem?

– Jeszcze nie.

Na początku wszystko wyglądało całkiem rozsądnie.

– To lubię.

Wszystkie katastrofy historyczne zaczynają się od zdania:

„To wyglądało całkiem rozsądnie”.

– Zwykle tak.

Krzyżacy przybyli na ziemię chełmińską.

Mieli chronić pogranicze.

Prowadzić walkę z Prusami.

Pomóc ustabilizować sytuację.

– I robili to?

– Skutecznie.

Bardzo skutecznie.

Wręcz niebezpiecznie skutecznie.

– Oho.

To już znam ten ton.

– W ciągu kolejnych dziesięcioleci podbili ziemie Prusów.

Budowali zamki.

Zakładali miasta.

Tworzyli administrację.

Rozwijali handel.

– Czyli problem został rozwiązany.

– Tak.

– To świetnie.

Możemy kończyć opowieść.

– Nie możemy.

– Dlaczego?

– Bo kiedy Konrad sprowadzał Krzyżaków, miał nadzieję na spokojnego sąsiada.

Krzyżacy postanowili zostać państwem.

Przez chwilę było cicho.

Nawet Leprechaun przestał się uśmiechać.

– Czyli Polska pomogła stworzyć siłę, która później sama stała się problemem?

– Tak.

– To musi boleć historyków.

– Bardziej niż myślisz.

– Wiesz, co jest najdziwniejsze?

– Co?

– Gdybyś zatrzymał historię dokładnie w tym momencie, większość ludzi powiedziałaby, że Konrad odniósł sukces.

– Bo odniósł.

– A jednocześnie zasiał ziarno przyszłego konfliktu.

– Tak właśnie działa historia.

Ogień powoli przygasał.

Smok dorzucił kolejne polano.

– Czyli problem został rozwiązany.

– Tak.

– A nowy właśnie się zaczynał.

– Dokładnie.

– I to ten problem doprowadzi nas kiedyś do Grunwaldu?

– Tak.

Ale zanim zobaczymy dwa miecze, chorągwie i rycerzy, minie jeszcze prawie dwieście lat.

– Dwieście lat?!

– Mówiłem ci.

Historia nie lubi się spieszyć.